Wspomnienia o rodzinnym Starym Sielcu

    Wspomnienia o rodzinnym Starym Sielcu

    Jarosław Sender

    Tygodnik Ostrołęcki

    Aktualizacja:

    Tygodnik Ostrołęcki

    prof. Jerzy Przybylski

    prof. Jerzy Przybylski

    Stary Sielc posiada długą i barwną historię, na co wpływ ma jego położenie geograficzne i uzależnione od niego warunki życia mieszkającej w nim ludności.
    prof. Jerzy Przybylski

    prof. Jerzy Przybylski

    Wieś jest położona na wysokim prawym brzegu rzeki Narwi (dziś tzw. Starej Narwi).

    Znajdujące się w okolicach Sielca rozlewiska Narwi w przeszłości sprzyjały zamieszkiwaniu na ich obszarach ptactwa wodnego oraz bobrów i piżmowców. Na łąkach i polach oraz w pobliskich lasach żyło też wiele dzików i zajęcy. Rosło w nich także wiele rodzajów grzybów i smacznych jagód.

    Gęsto zalesione rozlewisko Narwi stwarzało naturalne warunki do ukrywania się w nich mieszkańców wsi zagrożonych najazdami: Prusów, Krzyżaków i Litwinów, a także Szwedów oraz podążających na wschód lub zachód drogą przez Pułtusk, Szelków, Różan, Ostrołękę (lub w przeciwnym kierunku) wojsk francuskich, rosyjskich, szwedzkich i niemieckich.

    W dorzeczu Narwi i Orzyca na zachód i północ od Sielca ukrywali się młodzi Mazowszanie przed rosyjską "branką" w 1863 r. oraz walczące partie powstańcze w okresie powstania styczniowego.

    W Starym Sielcu i na jego łąkach oraz polach znajdowały się też niemieckie i rosyjskie linie umocnień polowych budowanych w latach I i II wojny światowej. Wieś była także świadkiem przemarszu i walk wojsk polskich i rosyjskich w sierpniu 1920 r.

    Szlachecki Sielc

    W przeszłości Sielc Stary posiadał własny dwór szlachecki i przez lata był gminnym ośrodkiem administracyjnym, dzieląc się tą funkcją od drugiej połowy XIX wieku z Sielcem Nowym. Urząd gminy Sielc na początku XX wieku, zachowując pierwotną nazwę, został przeniesiony do Rzewnia gdzie pod tą samą nazwą funkcjonował aż do 1950 r.

    W latach drugiej wojny światowej (bez kolonii - Ostrów), w Starym Sielcu znajdowało się 39 gospodarstw, w których mieszkały 42 rodziny. Liczyły one łącznie około 200 osób.

    Kilku mężczyzn, pod dowództwem Józefa Gregorka, funkcjonowało w działających w tym terenie wojskowych organizacjach zbrojnych (ZWZ, BCH, AK i NSZ). Po wojnie trzech spośród nich należało (tak mówiła szeptana poczta wiejska) do działającego na terenie powiatu makowskiego WiN-u. Prowadzili oni również tzw. indywidualną walkę z ówczesną władzą (o czym opowiadał autorowi jego wujek Józef Gregorek - wójt gminy Sielc w tamtych latach), polegającą na odbieraniu chłopom przydzielanych im z dostaw "UNRY" krów, których mięso sprzedawali często byłym ich właścicielom. W 1947 r. za tę rabunkową działalność byli sądzeni i przez kilka lat przebywali w więzieniach PRL. Dwóch spośród uczestników wojennego ruchu oporu, jesienią 1944 r. wstąpiło do organizowanej w gminie Sielc Milicji Obywatelskiej i strzegło bezpieczeństwa jej mieszkańców aż do połowy 1945 r.

    Wojenna zawierucha

    W latach okupacji niemieckiej większość dorosłych mężczyzn - mieszkańców Sielca Starego zajmowała się handlem żywnością, głównie mięsa i masła. Dostarczając ją na własnych plecach przez zieloną granicę, dzielącą Rejencję Ciechanowską z Generalnym Gubernatorstwem do Wyszkowa i Warszawy. W drodze powrotnej przynoszono tą samą trasą do wsi skóry i materiały ubraniowe, które na buty przerabiał żyjący we wsi szewc Roman Szymański, a ubrania szył Stanisław Gregorek, ówczesny mieszkaniec Sitnego. Wiosną 1943 r., schwytany przez Niemców na tej formie handlu mieszkaniec Sielca Starego, Franciszek Skóra, został wywieziony do Oświęcimia i wkrótce zamęczony.

    Śmierć z rąk niemieckich okupantów poniósł również uczący się na krawca we wsi Gostkowo 19-letni mieszkaniec Sielca - Mieczysław Gregorek syn Adama. Zginął w 1943 r. w czasie przewożenia przez Narew w rejonie Gostkowa dwóch nieznanych mu uczestników jednej z mazowieckich organizacji zbrojnych. W czasie jesiennej ofensywy 48. armii radzieckiej, walczącej o rozszerzenie przyczółka różańskiego, śmierć od pocisków artyleryjskich ponieśli: Michał Szymański syn Tadeusza oraz młodziutka Helena Karczewska, córka Czesława. W czasie ofensywy zimowej tej armii w okolicach Przasnysza zginął sołtys Sielca Starego, Władysław Kochowski.

    W latach 1943 - 1944 w Starym Sielcu ukrywał się w gospodarstwie Wincentego Latka szesnastoletni Żyd, znany pod nazwiskiem Staszek Zielonka. Wincenty Latek zatrudniał go do pasania bydła.

    Wiosną i latem 1944 r. na łąkach i polach oraz w siedliskach mieszkańców Starego Sielca Niemcy zbudowali dwa batalionowe punkty oporu, w których we wrześniu i październiku bronił się 317. niemiecki pułk piechoty przed naporem 42. korpusu piechoty 48. armii radzieckiej. W okresie od 13 października 1944 r. do 21 stycznia 1945 r. na obszarach Starego Sielca było rozmieszczone stanowisko dowodzenia 42. korpusu piechoty 48. armii oraz część podległych mu jednostek bojowych i tyłowych. Mieściły się tam wówczas: polowy szpital armijny, batalion naprawy sprzętu pancernego i samochodowego, pralnia, łaźnia i piekarnia polowa korpusu, dwa cmentarze wojenne oraz rejonowy ośrodek odpoczynku i szkolenia pułku piechoty i inne mniejsze oddziały tyłowe korpusu. Na polach Starego Sielca i Sitnego mieściło się lotnisko mieszanej dywizji lotniczej 48. armii, na którym bazowały trzy pułki samolotów (myśliwskie, bombowe i szturmowe) oraz kilka samolotów łącznikowych.

    Powojenne migracje

    W wyniku wojny mieszkańcy Starego Sielca ponieśli ogromne straty. Wszystkie domy mieszkalne i budynki gospodarcze były uszkodzone, a znaczna ich część została całkowicie zniszczona. Stąd też wielu mieszkańców Starego Sielca aż do 1948 r. mieszkała w pofrontowych ziemiankach. Na łąkach i polach Starego Sielca znajdowały się dwa duże pola minowe oraz zasieki z drutu kolczastego i kilkanaście kilometrów okopów. W tych okolicznościach kilku mieszkańców Starego Sielca opuściło swoje rodzinne strony i przeniosło się już w latach 1945-1947 w inne rejony Polski.

    Brak możliwości zatrudnienia na terenie gminy Sielc (Rzewnie) lub znalezienia stosownej szkoły przygotowującej do zawodu, a jednocześnie powstawanie licznych miejsc pracy w okolicznych miastach (Maków, Pułtusk, Wyszków, Ostrołęka, a przede wszystkim Warszawa) spowodowały, że w latach 1945-1955 Stary Sielc opuściło prawie 30 młodych chłopców i dziewcząt urodzonych w latach 1930-1939. W 1946 roku na pograniczu Starego i Nowego Sielca zbudowano szkołę podstawową czynną po dzień dzisiejszy. W latach 1951-1952 wieś otrzymała energię elektryczną. Obecnie w Starym Sielcu zajmującym około 4.1 proc. obszaru gminy Rzewnie żyje 89 osób czyli około 3 proc. ogólnej liczby jej mieszkańców. Gmina Rzewnie zajmuje łącznie obszar 11.175 ha, a mieszka w niej 2860 mieszkańców. Wśród nich jest 256 osób, które ukończyły 65. rok życia i 785 osób, które nie ukończyły jeszcze 20. roku życia. W Starym Sielcu żyje 9 osób, które przekroczyły 65. rok życia i 21 osób, które jeszcze nie ukończyły 20. roku życia. Obecnie we wsi tej żyje 5 osób w wieku powyżej 70 lat oraz kilka osób, które posiadają tam tylko budynki mieszkalne, a nie prowadzą samodzielnie gospodarstwa wiejskiego, a zajmują się głównie handlem obwoźnym. Kilku młodych mieszkańców Starego Sielca pracuje w okolicznych miasteczkach lub w Warszawie i nie zamierza w przyszłości zajmować się rolnictwem. n

    prof. Jerzy Przybylski

    Jerzy Przybylski, ur. 20.01.1935 r. w Sielcu Starym, gm. Rzewnie. W 1950 r. ukończył Zasadniczą Szkołę Zawodową przy Domu Dziecka w Jaciążku. Następnie absolwent Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie, Oficerskiej Szkoły Wojsk Zmechanizowanych we Wrocławiu i Wojskowej Akademii Politycznej w Warszawie, gdzie w r. 1979 uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych. Habilitację uzyskał w 1989r. w Wojskowym Instytucie Historycznym, a stopień docenta w Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni (1990r). W 1998 r. otrzymał tytuł profesora nadany przez Prezydenta RP na wniosek Uniwersytetu Gdańskiego. Zawodowo przez całe życie związany z marynarką wojenną - jej dowództwem i uczelniami. W latach 1990-1994 był dyrektorem Instytutu Nauk Humanistycznych Wyższej Szkoły Marynarki Wojennej w Gdyni; następnie pełnił funkcje kierownicze w Instytucie Historii WSP w Słupsku. Od 2005 r. wykłada w Gdańskiej Szkole Humanistycznej, w której był także prorektorem. Był wieloletnim członkiem rad naukowych, w latach 2003-2006 także członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN.

    Wydał ponad 100 publikacji o tematyce historycznej. Silnie związany emocjonalnie z rodzinnymi stronami, zajmuje się także historią Ziemi Makowskiej. Mieszka obecnie w Gdyni. Jest członkiem Gdańskiego Towarzystwa Naukowego.

    Młodzież urodzona w latach 1930-1939, która opuściła Sielc Stary w latach 1945-1960
    1. Szymański Jerzy, syn Adolfa (ubył do m. Wyszków) - krawiec;
    2. Szymański Edward, syn Jana (ubył do m. Warszawa) - krawiec;
    3. Szymańska-Reczek Janina córka Jana (ubyła do m. Warszawa);
    4. Filipowicz Zygmunt, syn Antoniego (ubył do m. Warszawa) - robotnik;
    5. Filipowicz Ryszard, Piotr, syn Antoniego (ubył do m. Chrzanów) - żołnierz zawodowy WP;
    6. Knochowski Jan, syn Tomasza (ubył do m. Szklarska Poręba) - Żołnierz zawodowy WOP;
    7. Knochowski Mieczysław, syn Tomasza (ubył do m. Maków Mazowiecki) - technik rolnik;
    8. Domaszewski Edward, syn Józefa (ubył do m. Wołomin) - stolarz;
    9. Domaszewska Helena, córka Józefa (ubyła do m. Łódź) - włókniarka;
    10. Dąbek Apolonia, córka Antoniego (ubyła do m. Ząbki koło Warszawy) - krawcowa;
    11. Sudzińska-Michalska Maria córka Józefa (ubyła do m. Warszawa) - pracownik umysłowy;
    12. Michalski Witold, syn Józefa (ubył do m. Warszawa) - technik drukarz;
    13. Reczek Stanisław, syn Juliana (ubył do m. Warszawa) - krawiec;
    14. Szymański Julian, syn Tadeusza (ubył do m. Warszawa) - krawiec;
    15. Szymański Stanisław, syn Tadeusza (ubył do m. Warszawa - krawiec;
    16. Pachulska Halina, córka Apolinarego (ubyła do m. Warszawa - pracownik umysłowy;
    17. Pachulski Jerzy, syn Apolinarego (ubył do m. Maków Mazowiecki - nauczyciel;
    18. Latek Krystyna, córka Adama (ubyła do m. Malbork) - pracownik umysłowy;
    19. Latek Ryszard, syn Adama (ubył do m. Malbork) - robotnik;
    20. Latek Zygmunt, syn Adama (ubył do m. Pułtusk) - żołnierz zawodowy WP, nauczyciel;
    21. Latek Halina, córka Antoniego (ubyła do m. Giżycko) - pracownik umysłowy;
    22. Latek Zofia, córka Antoniego (ubyła do m. Warszawa) - pracownik handlu;
    23. Latek Stanisław, syn Antoniego (ubył do m. Pruszków) - krawiec;
    24. Chodyna Kazimierz, syn Franciszka (ubył do m. Gdynia) - krawiec;
    25. Chodyna Tadeusz, syn Franciszka (ubył do m. Grudziądz) - ogrodnik;
    26. Przybylski Jerzy, syn Czesława (ubył do m. Katowice-Świnoujście-Gdynia) - żołnierz zawodowy Marynarki Wojennej, nauczyciel akademicki.
    Materiał opracowano na podstawie księgi meldunkowej sołectwa Sielckiego z lat 1950-1980, wywiadów z mieszkańcami Sielca Starego oraz własnej pamięci.
    Opracował Jerzy Przybylski Prof. zw. dr hab

    Czytaj treści premium w Tygodniku Ostrołęckim Plus

    Nielimitowany dostęp do wszystkich treści, bez inwazyjnych reklam.

    Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

    Komentarze (6)

    Dodaj komentarz
    Wszystkie komentarze (6) forum.to.com.pl

    Najnowsze wiadomości

    Zobacz więcej

    Polub nas na Facebooku

    Specjalnie dla Was

    Nasze akcje [plebiscyty, konkursy, imprezy]

    Nasze akcje [plebiscyty, konkursy, imprezy]

    Pół roku za pół ceny! Świąteczna promocja prenumeraty cyfrowej

    Pół roku za pół ceny! Świąteczna promocja prenumeraty cyfrowej

    Nie chciał jej rolnik, który szuka żony. Zdjęcia wysportowanej Pauliny

    Nie chciał jej rolnik, który szuka żony. Zdjęcia wysportowanej Pauliny

    Wybieramy najlepszych fotografów - profesjonalistów i amatorów | GŁOSUJ

    Wybieramy najlepszych fotografów - profesjonalistów i amatorów | GŁOSUJ