Tajemnica parku przy Makowskiej

as
Betonowe umocowanie krzyża
Betonowe umocowanie krzyża Fot. A. Suchcicka
- W latach 70. władza ludowa zepchnęła wszystkie krzyże do rzeki spychaczem, ale zmarli pozostali. Tam nadal są pieczary i mogiły. Nie można mówić, że ten cmentarz już nie istnieje, ale trzeba zacząć coś robić - podkreśla nasz czytelnik z Przasnysza, opowiadając o pozostałościach cmentarza ewangelickiego przy ul. Makowskiej.

Betonowe umocowanie krzyża
(fot. Fot. A. Suchcicka)

- Obecnie jest to nieogrodzone wysypisko śmieci. Aż wstyd pomyśleć, że w tych czasach takie rzeczy są możliwe - zaalarmował nas pan Wiesław, 64-letni mieszkaniec Przasnysza i dodał, że ekshumacja szczątków dotyczyła jedynie żołnierzy poległych w 1945 roku. Natomiast w pieczarach - pozostałościach po cmentarzu ewangelickim sprzed 1900 roku - nadal spoczywają umarli. Mieszkaniec Przasnysza na spotkanie z TO przyniósł odręcznie sporządzoną mapkę i wspomnienia.
Jak wynika z jego opowieści, ekshumacja dotyczyła tylko mogił z II wojny światowej, które znajdowały się na terenie należącym dzisiaj do państwa Ostaszewskich. Natomiast cmentarz ewangelicki - dzisiejszy park między mleczarnią a prywatną posesją - został zniwelowany tylko powierzchownie. Dziś o dawnym cmentarzu przypomina tylko betonowe umocowanie krzyża i mur po tzw. rotundzie, w której dawno temu odbywały się msze. To jedyne widoczne pamiątki.
- Dobrze pamiętam tamte czasy, bo ja przy ul. Makowskiej mieszkałem i tu chodziłem do pracy. Cmentarz był ogrodzony dzikimi śliwkami. Po niwelacji terenu ludzie z ciekawości rozbijali pieczary i oglądali, co w nich jest - wspomina pan Wiesław i denerwuje się: - Niech tu robią, co chcą, byle nie robili wysypiska śmieci. Nieważne, że spoczywali tu Niemcy, ważne, że byli to dawni mieszkańcy Przasnysza.
Do lat 70. z ul. Makowskiej można było zobaczyć krzyże i okazałe pieczary. Po niwelacji terenu ówczesne miejskie przedsiębiorstwo komunalne ogrodziło teren siatką.
- Wszystko ładnie zagrodzili i przez 10 lat był spokój - wspomina pan Wiesław i na wyrysowanej mapie wskazuje aleje i grobowce zdewastowane przez ciekawskich przasnyszan. - Były tu trzy sektory: na jednym w pieczarach spoczywali ewangelicy, na sąsiednim pod typowymi kwadracikami Niemcy z czasów I wojny światowej, a na trzecim - Niemcy z czasów II wojny światowej.

Ewangelicy z Przasnysza
Leszek Soja, wiceburmistrz Przasnysza, zapewnił nas, że ostatnie ciała z cmentarza przy Makowskiej ekshumowano w latach 90. Czy faktycznie tak się stało?
- Po wojnie cmentarz przy ul. Makowskiej został zaorany i utworzono tam park. Nie zachowały się żadne zdjęcia ani plany cmentarza. Nie ma nic. Jedyną pamiątką jest mapa miasta z okresu II wojny światowej, gdzie zaznaczono cmentarz. To wszystko - Piotr Kaszubowski, dyrektor Muzeum Historycznego w Przasnyszu nie potrafił rozwiać naszych wątpliwości. O najświeższej historii nie umiał nam nic powiedzieć także dr Radosław Waleszczak. Przybliżył nam za to losy przasnyskich ewangelików. Większość ewangelików - Mazurów i Niemców - osiedliła się w Przasnyskiem w I połowie XIX wieku. Początki ich parafii w Przasnyszu sięgają 1835 roku. Kres łączy się z wybuchem I wojny światowej, gdy władze rosyjskie zaczęły wysiedlać ewangelików.
- Los przasnyskiego cmentarza jest dosyć charakterystyczny dla większości cmentarzy ewangelickich, które w minionych latach zostały zdewastowane, zniszczone albo po prostu zapomniane - mówi dr Radosław Waleszczak. - Potraktowano je tak, bo ewangelicy byli powszechnie utożsamiani z Niemcami. Ale było to naprawdę daleko idące uproszczenie. Przykładem niech będzie choćby parafia w Przasnyszu.
Jak dowiedzieliśmy się od Waleszczaka, parafia przasnyska, obok łomżyńskiej, była jedną z największych parafii ewangelickich na terenie dawnego Królestwa Polskiego. Należała do niej Mława, znaczna część ciechanowskiego i znaczna część powiatu makowskiego z silnymi ośrodkami w Sewerynowie i Czerwonce.
Tam gdzie były jakieś domy modlitwy, tam powstawały cmentarze. Często zostawały one starte z powierzchni ziemi za sprawą samych Niemców, którzy w okresie I i II wojny światowej na cmentarzach ewangelickich chowali swoich zmarłych, a potem - ekshumowali ich szczątki.
- Jeśli chodzi o Przasnysz, to nawet nie znam granic cmentarza. Brakuje jakiegokolwiek sensownego opracowania kartograficznego - podkreśla Waleszczak i opowiada, że w samym Przasnyszu w różnych okresach ewangelików było od kilkunastu do kilkudziesięciu. Przasnysz był wprawdzie stolicą parafii, ale tak naprawdę centrum życia wspólnoty ewangelickiej skupiało się w takich miejscowościach, jak Wola Młocka, Lipiny i Mława. Kolonie wokół Ciechanowa zamieszkiwali osadnicy, którzy nigdy nie utracili poczucia przynależności do narodu niemieckiego i nie poddawali się procesom polonizacji. W Przasnyszu było inaczej. Tu ewangelicy szybko zasymilowali się do miejscowej ludności.
Od red. Czytelników, którzy posiadają w swoich zbiorach zdjęcia cmentarza lub po prostu pamiętają ostatnie jego lata, prosimy o kontakt, tel. 0-697 770 535.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3