Ostrów Mazowiecka. Upamiętnili Jadwigę Długoborską i Lucynę Radziejowską, 29.06.2019. Zostały zamordowane za pomoc okazaną Żydom

Mieczysław Bubrzycki
Mieczysław Bubrzycki
Ostrów Mazowiecka. Odsłonili tablicę poświęconą dwóm dzielnym ostrowiankom. Instytut Pileckiego
Ostrów Mazowiecka. Odsłonili tablicę poświęconą dwóm dzielnym ostrowiankom. W czasie II wojny światowej zginęły z rąk Niemców za pomaganie Żydom.

29 czerwca 2019 r., w Ostrowi Mazowieckiej, odbyła się uroczystość odsłonięcia dwóch tablic obok szkoły nr 1, które upamiętniają Jadwigę Długoborską i Lucynę Radziejowską z Ostrowi Mazowieckiej zamordowanych za pomoc okazaną Żydom w czasie okupacji niemieckiej.

Najpierw msza

Uroczystość rozpoczęła się mszą świętą w kościele pw. Wniebowzięcia NMP, której przewodniczył bp Tadeusz Bronakowski.
Po mszy nastąpiło odsłonięcie dwóch tablic upamiętniających Jadwigę Długoborską i Lucynę Radziejowską na terenie przed Szkołą Podstawową nr 1 przy ul. Partyzantów. Wzięli w niej udział m.in. Marek Zagórski – minister cyfryzacji, Magdalena Gawin – wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego, burmistrz Jerzy Bauer, rodzina dzielnych kobiet oraz rodzina rtm. Witolda Pileckiego.

Uroczystość odbyła się w ramach inicjatywy „Zawołani po imieniu”, której pomysłodawczynią jest wiceminister Gawin. Jej celem jest upamiętnianie Polaków, którzy w czasie II wojny światowej zostali zabici przez Niemców za ratowanie Żydów. Organizatorem był Instytut Pileckiego, który pokazuje ich historie światu. Współorganizatorami uroczystości są miasto Ostrów Mazowiecka i samorząd powiatu ostrowskiego.

Jadwiga Długoborska

Jadwiga Długoborska (z d. Wagner) urodziła się w 1899 r. w Ostrowi Mazowieckiej. Była właścicielką pensjonatu, który założyła na początku lat 30. W pierwszych miesiącach okupacji Niemcy rozpoczęli prześladowania żydowskich mieszkańców miasta. Już 11 listopada 1939 r. przeprowadzili w Ostrowi pierwszą masową eksterminację ludności żydowskiej. Tego dnia Jadwiga Długoborska udzieliła schronienia 10 osobom z żydowskich rodzin Renkant, Ryczke, Lewartowicz i Szumowicz. Dzięki jej pomocy mogli przedostać się za przebiegającą dwa kilometry dalej granicę z ZSRR i uniknąć losu rozstrzelanych wtedy przez Niemców 500 ostrowskich Żydów. Sama odmówiła podpisania volkslisty, podobnie jak cała jej rodzina.

W pensjonacie dwa pokoje zostały zamaskowane i to właśnie w nich Długoborska ukrywała potrzebujących. Nie oddzielała pomocy Żydom od działania w podziemiu. W lokalu spotykali się także oficerowie AK z miejscowego oddziału „Opocznik”: mjr Henryk Pracki „Rola”, mjr Eugeniusz Mieszkowski „Ostry”, Władysław Reda „Jeliński”, por. Edward Nowicki „Tyczka”, por. Henryk Dubois „Ryszard” – komendant ośrodka „Brok”. Mimo że codziennie Niemcy sprawdzali księgę meldunkową pensjonatu, tajemnicę swojej działalności udało jej się utrzymać niemal do końca okupacji.

Jadwiga Długoborska została aresztowana w nocy z 23 na 24 czerwca 1944 r. Od 28 czerwca była przesłuchiwana i torturowana w siedzibie gestapo przez polskojęzycznego Niemca – Antona Birkenfelda ps. „Cyk”. Została zamordowana 29 czerwca 1944 r. strzałem w tył głowy w lasach okalających Guty-Bujno. Po wycofaniu się Niemców z Ostrowi 27 sierpnia 1944 r., Wanda Wujcik w dwa tygodnie później odnalazła ciało zamordowanej siostry.

Jeden z lokatorów pani Długoborskiej posługujący się tzw. aryjskimi dokumentami zdołał uciec. Jego żona Wanda w 1964 r. poświadczyła fakt, ze ukrywał się u rodziny Wagnerów i to im zawdzięcza swoje życie. Zginął w 1964 roku. Jego syn wniósł wniosek o pośmiertne odznaczenie pani Jadwigi Długoborskiej medalem Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, który pozostał do dzisiaj nierozpatrzony. Lokatorzy pani Jadwigi wykazali się solidarnością, nikomu nie zdradzili tajemnic pensjonatu, podobnie jak mieszkańcy Ostrowi, którzy tłumnie przyszli na jej pogrzeb 13 września 1944 i zasypali jej trumnę kwiatami. Na jej grobie został wyryty napis „Zmarła śmiercią męczeńską”.

Lucyna Radziejowska

Państwo Lucyna i Wincenty Radziejowscy mieszkali wraz z synem Mirosławem i córką Anną Danutą we wsi Płatkownica w powiecie węgrowskim. Pani Radziejowska była nauczycielką. Mjr Radziejowski służył przed wojną w 27 Pułku Ułanów. W roku 1941 państwo Radziejowscy ukryli w swoim gospodarstwie 18-letniego Wołodię Kołtuna, zbiega z obozu dla sowieckich żołnierzy w Grądach. Pomoc ta zakończyła się tragicznie dla rodziny Radziejowskich. W wyniku zarażenia się od Rosjanina tyfusem zmarł Wincenty Radziejowski. Po wywiezieniu Mirosława na roboty przymusowe do III Rzeszy, Lucyna Radziejowska została sama z 12-letnią córką.

Mimo to latem 1943 roku zgodziła się przyjąć pod swój dach kolejnych potrzebujących. Było to dwoje zasymilowanych Żydów z Warszawy, matka wraz z kilkunastoletnim synem.

Prawdopodobnie posiadali fałszywe dokumenty, ponieważ mieszkali u Lucyny Radziejowskiej jawnie, choć nie opuszczali terenu gospodarstwa. Sąsiadka, pani Leokadia Szymaniak, rozmawiając z rudowłosą kobietą w okularach, nie rozpoznawała w niej Żydówki. Goście wzbudzili jednak podejrzenia u mieszkającej we wsi polskojęzycznej Niemki. W pierwszych dniach lipca 1943 roku w gospodarstwie pojawili się żandarmi niemieccy wykrzykujący słowo „Żyd”.

Po krótkim śledztwie zaaresztowali Lucynę Radziejowską wraz z ukrywanymi. Matka z synem zginęli w nieznanych okolicznościach. Lucyna Radziejowska trafiła do więzienia na Pawiaku. Skazano ją na pobyt w Auschwitz-Birkenau, gdzie została przetransportowana na początku października 1943 r. Według oficjalnego obozowego powiadomienia, Lucyna Radziejowska zmarła na tyfus 31 marca 1944 roku. Osierocona Anna Danuta zamieszkała u wuja w Ostrowi Mazowieckiej.

Uroczystość pod tablicami

W czasie uroczystości w Ostrowi Mazowieckiej w imieniu premiera Mateusza Morawieckiego zabrał głos Marek Zagórski – minister cyfryzacji. Powiedział, że pomoc okazywana przez Polaków Żydom jest jedną z najtrudniejszych kart polskiej historii.

Obie bohaterskie ostrowianki miały świadomość kary śmierci, ale udzieliły schronienia Żydom, a ich śmierć była ceną za akt ludzkiej solidarności

– powiedział.

Wiceminister Magdalena Gawin przypomniała, że obie kobiety należały do Armii Krajowej.

W imieniu rodzin pomordowanych kobiet głos zabrała Barbara Szatyłowicz. Przypomniała, że dokładnie 75 lat, Jadwiga Długoborska została zastrzelona przez Niemców. Była matką chrzestną jej ojca.

Po przemówieniach odsłonięto obie tablice (z napisami w językach polskim i angielskim) oraz złożono kwiaty.

W uroczystościach wzięli udział mieszkańcy Ostrowi i okolic, uczniowie, harcerze, żołnierze z Komorowa, a także poczty sztandarowe.

Zobacz inne materiały

Zakaz przerywania ciąży ze względu na wady płodu. Fala protestów

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3