Dzikie owoce dla zdrowia – właściwości i zastosowania darów jesieni. Jak działa dereń, rokitnik, pigwowiec, kalina? Które owoce są trujące?

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Dzikie owoce rosnące w lasach, na nieużytkach czy w ogrodach to smaczny i wartościowy surowiec do przygotowania domowych przetworów. Dzięki bogactwu przeciwzapalnych związków aktywnych, cennych witamin, związków mineralnych i błonnika nie tylko wzbogacą zimową dietę, ale też pomogą zadbać o oporność i leczyć częste dolegliwości i choroby. Sprawdź, jak działają! RitaE/pixabay.com
Jesień to czas zbioru nie tylko owoców handlowych, ale też tych rosnących dziko i uprawianych w ogrodach. Mało popularne dary natury takie jak dereń, rokitnik, tarnina, pigwowiec, dzika róża czy głóg nadają się do przygotowania przetworów, suszów i nalewek. Dzięki bogactwu związków aktywnych mają one właściwości witaminizujące, przeciwzapalne, wspomagające profilaktykę współczesnych chorób, a nawet lecznicze! Sprawdź, które dzikie owoce są najbardziej polecane, jak działają i jak je przetwarzać, a także których z nich lepiej nie zbierać!

Dzikie owoce jadalne

Jadalne dzikie owoce można spotkać w lasach, na łąkach, nieużytkach, zdziczałych sadach i ogrodach. Do zbierania nadają się tylko te rosnąca z dala od dróg i zakładów przemysłowych.

Do najpopularniejszych owoców dostępnych jesienią, przeważnie od września do października, należą:

  • dereń właściwy, inaczej jadalny (Cornus mas),
  • śliwa tarnina (Prunus spinosa),
  • rokitnik zwyczajny (Hipophae rhamnoides),
  • pigwowiec japoński (Chaenomeles japonica),
  • róża, m.in. psia (Rosa canina), pomarszczona (R. rugosa), francuska (R. gallica) i stulistna (R. centifolia),
  • głóg jednoszyjkowy (Crategus monogyna) i dwuszyjkowy (C. laevigata),
  • jarząb pospolity czyli jarzębina (Sorbus aucuparia),
  • berberys zwyczajny (Berberis vulgaris).
  • kalina koralowa (Viburnum opulus) i śliwolistna (V. prunifolium),
  • bez czarny (Sambucus nigra), którego owoce dostępne są już latem, ale te wciąż wiszące na drzewie można zbierać po przymrozku.

Sprawdź koniecznie:

Niektóre popularne owoce, jak np. tworzone przez kasztanowca zwyczajnego (Aesculus hippocastanus) nie są wprawdzie jadalne, ale przyrządza się z nich preparaty stosowane zewnętrznie. Inne mogą być spożywane wyłącznie po odpowiedniej obróbce, która zmniejsza w nich zawartość niekorzystnie działających związków. Mówimy wtedy, że są to możliwie toksyczne owoce jadalne.

Przetwory z nietypowych jesiennych owoców mają nie tylko oryginalny smak, ale też cenne właściwości prozdrowotne i lecznicze. Sprawdź, jak działają na organizm najbardziej polecane dzikie owoce!

Jakich owoców nie zbierać? Uwaga na toksyczne owoce jadalne oraz gatunki trujące!

Dzikie owoce jadalne mogą być mylone z tymi, które są toksyczne. Ich spożycie zwłaszcza na surowo może doprowadzić do ciężkich powikłań, a nawet do zgonu.

Niektóre z wymienionych poniżej owoców są co prawda stosowane jako surowiec leczniczy, lecz wymagają odpowiedniego przygotowania i dawkowania, dlatego chcąc korzystać z ich właściwości wspomagających leczenie niektórych chorób powinno się korzystać z gotowych standaryzowanych preparatów.

Uwaga! Owoców tych roślin nie należy zbierać lub można zrywać tylko w stanie dojrzałym i poddawać odpowiedniej obróbce:

  • Jarząb pospolity, czyli jarzębina (Sorbus aucuparia) – choć pomarańczowe owoce tego drzewa są surowcem do wytwarzania przetworów, warto pamiętać, że spożywane na surowo są szkodliwe. Występujące wtedy objawy to zaburzenia żołądkowo-jelitowe związane z działaniem przeczyszczającym surowca, a także czerwona wysypka na ciele rozszerzenie źrenic i zaburzenia świadomości. Gotowanie niweluje te działania.
  • Kalina koralowa (Viburnum opulus) i kalina hordowina (Viburnum lantana) – połyskujące czerwone owoce krzewu kaliny (u hordowiny czarne i występujące w gronie wraz z innymi o różnym stopniu dojrzałości) są gorzkie, dopóki nie zostaną przemrożone na krzaku lub w domu. Nieprzetworzone owoce działają drażniąco na przewód pokarmowy, powodując wymioty i biegunkę. Gdy dojdzie do zatrucia ogólnoustrojowego, objawami są zawroty głowy, porażenie ruchowe, zaburzenia mowy, utrata przytomności lub zapaść, a u dzieci może występować krwiomocz.

Dowiedz się więcej na temat:

  • Dziki bez czarny (Sambucus nigra) – choć jego niemal czarne owoce są jadalne i smaczne, te jeszcze niedojrzałe i obecne w gronie obok w pełni zdatnych do spożycia są trujące. Zawierają glikozyd cyjanowodorowy wywołując nudności, wymioty, dreszcze, utratę świadomości. Nie zaleca się zwłaszcza jedzenia świeżych owoców z pestkami i picia soku surowego. Jagody powinny przechodzić dokładną selekcję i przed spożyciem być poddawane ogrzewaniu, np. w ramach pasteryzacji soku lub gotowania galaretki czy dżemu. Choć dojrzewają latem, można i warto zbierać je po przymrozkach.
  • Jałowiec pospolity (Juniperus communis) – niebieskofioletowe owoce tego krzewu iglastego zawierają toksyny drażniące układ pokarmowy i moczowy, które zmieniają zapach moczu na fiołkowy oraz nasilają perystaltykę jelit, częstotliwość pracy serca i oddechu. Typowe objawy zatrucia to ból w okolicach nerek, parcie na pęcherz, częste oddawanie moczu i obecność w nim białka oraz krwi.

Przeczytaj również na temat:

  • Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) – ta chroniona bylina wydaje czarne jagody, które przez osoby niedoświadczone bywają mylone z jadalnymi owocami, zwłaszcza, że mają słodkawy smak. Jednak już po 15-60 minutach pojawiają się objawy zatrucia obecnymi w nich toksynami (m.in. atropiną). To pobudzenie psychoruchowe, gonitwa myśli, słowotok, halucynacje, majaczenie, niepokój, euforia, płaczliwość, zaburzenia koordynacji ruchów, a także drgawki, nudności, zawroty głowy, zaburzenia widzenia i mowy, światłowstręt, napady szału, przyspieszone tętno i oddech, nadciśnienie tętnicze, rozszerzenie źrenic, zaczerwienienie twarzy, suchość błon śluzowych, pragnienie i gorączka. Spożycie 10 jagód pokrzyku przez osobą dorosłą i 4 sztuk przez dziecko może być śmiertelne.
  • Kruszyna pospolita lub szakłak kruszyna (Rhamnus fragula) – owoce tego krzewu w trakcie dojrzewania zmieniają swój kolor z zielonego na czerwony, a później na czarny. Zawierają trujące alkaloidy i glikozydy i tak, jak stosowana coraz rzadziej w lecznictwie kora, mają silne działanie przeczyszczające. Powodują nękające bóle brzucha, nudności i wymioty, krwawe biegunki, zawroty głowy i zaburzenia wodno-elektrolitowe, po spożyciu możliwe są zapaść i uszkodzenia nerek.
  • Psianka (Solanum) słodkogórz (S. dulcamara), czarna (S. nigrum) i paprykowata (S. pseudoapsicum) – owoce tego pnącza są tak trujące, że niebezpieczne dla życia może być spożycie już 6 sztuk. Zawartość toksycznych związków, do których należą alkaloidy i glikozydy, rośnie w miarę dojrzewania jagód. Powodują pobudzenie, a następnie porażenie ośrodka oddechowego w mózgu, rozpad czerwonych krwinek i uszkadzanie komórek narządów wewnętrznych. Objawy zatrucia to bóle brzucha, nudności, gwałtowne biegunki, zawroty głowy, rozszerzenie źrenic, niepokój i lęki, duszność, gorączka, drgawki pieczenie w jamie ustnej, przyspieszenie pracy serca, ospałość, zaburzenia świadomości i jej utrata, a także zgon. Może pojawić się też jednak symptom nietypowy w postaci obniżenia temperatury ciała.
  • Ostrokrzew kolczasty (Ilex aqiufolium) – owoce tego zimozielonego krzewu lub drzewa mają atrakcyjny czerwony kolor, ale są trujące i wywołują objawy ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego, takie jak nudności, wymioty i biegunka, a także wzmożoną senność
  • Cis pospolity (Taxus baccata) – wiecznie zielone drzewo iglaste jest niemal w całości toksyczne. Pojawiające się jesienią czerwone owoce mają wprawdzie jadalną miseczkowatą osnówkę, ale już pestki są źródłem trujących związków, więc najlepiej je omijać. Objawy zatrucia pojawiają się po 1-2 godzinach od spożycia i obejmują zaburzenia trawienne (wymioty, bóle brzucha), zawroty głowy, rozszerzenie źrenic, spłycenie oddechu, spowolnienie i nieregularność pracy serca, utrata przytomności. Rozwijająca się niewydolność krążeniowa i oddechowa mogą doprowadzić do zgonu.
  • Wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) – owoce tego krzewu zawierają trucizny podrażniające skórę i wywołujące jej stan zapalny, a nawet owrzodzenia i martwicę (przy dłuższym kontakcie). Spożyte powodują obrzęk w obrębie jamy ustnej, ból i pieczenie, ślinotok, pragnienie, nudności i wymioty, biegunkę i kurczowe bóle brzucha, częstoskurcz serca, gorączkę, bóle i zawroty głowy, pobudzenie ruchowe, duszność, zapaść. Zatrucie skutkuje też uszkodzeniem nerek, a świadczące o tym objawy to białkomocz i krwiomocz. Dawką śmiertelną dla dziecka może być już 10 dojrzałych owoców wawrzynka.
  • Czerniec gronkowy (Actea spicata) – to bylina o liściach podobnych do porzeczki i czerwonych owocach, które zawierają toksyny powodujące zaczerwienienie skóry i powstawanie na niej pęcherzy. Spożycie skutkuje nudnościami i wymiotami, pojawiają się duszność i stan odurzenia.
  • Kasztanowiec pospolity (Aesculus hippocastanum) – brązowe nasiona nie są jadalne, zawierają bowiem trujące saponiny. Należy do nich escyna, która ma cenne właściwości przeciwżylakowe i poprawiające ukrwienie skóry, dzięki którym preparaty z kasztanów są z powodzeniem stosowane zewnętrznie. Objawy zatrucia po spożyciu owoców kasztanowca pospolitego to senność, pragnienie, zaczerwienienie skóry twarzy, rozszerzenie źrenic, gorączka, nudności i wymioty, bóle głowy i brzucha, niepokój, zaburzenia świadomości.

Sprawdź, jak przyrządzić zdrowe przetwory z sezonowych polskich owoców:

Sezonowe przetwory bez cukru – 10 zdrowych przepisów zawiera...

Źródła:
  • „Zioła. Jak zbierać, przetwarzać, stosować”, Magdalena Gorzkowska, Wyd. BOSZ;
  • „Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa”, red. Halina Strzelecka i Józef Kowalski, Wydawnictwo Naukowe PWN;
  • „Wszystko o ziołach”, Ursel Buehring, Świat Książki;
  • „Apteka w polu i w ogrodzie”, Teresa Lewkowicz-Mosiej, Prószyński i S-ka;
  • „Lecznicze dary natury. 200 uzdrawiających ziół”, Wyd. Reader’s Digest;
  • „100 roślin w twojej kuchni”, Maria Szustakowska-Chojnacka, PZWL;
  • „Rośliny trujące, zwierzęta jadowite”, Danuta Prokopowicz, Wyd. „Ekonomia i Środowisko”;
  • Kalina – Viburnum, dr Henryk Różański, Medycyna dawna i współczesna
  • Functional properties of Cornelian cherry (Cornus mas L.): a comprehensive review, European Food Research and Technology

Czy zioła mogą być szkodliwe? 10 ziół o niebezpiecznym działaniu

ZOBACZ: Jarzębina w kuchni – jak ją wykorzystać?

Wideo

Materiał oryginalny: Dzikie owoce dla zdrowia – właściwości i zastosowania darów jesieni. Jak działa dereń, rokitnik, pigwowiec, kalina? Które owoce są trujące? - Strona Zdrowia

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

k
karyna

owoce jak to owoce, bardzo dobrze pomagają na organizm. są zdrowe, pomagają trawić, a to podstawa. dobra i zdrowa dieta to coś najważniejszego. trzeba dbać o dobrą pracę jelit. ja jeszcze stosuję kapsułki Debutir. biorę dwie dzienni i one pomagają wyregulować prace jelit. nie mam problemów z trawieniem, biegunkami albo zaparciami.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3